36 kmBundsbæk Mølle
Werkende watermolen, molenkamers en moeras/heide passen goed bij ruige cultuurhistorie
Søby Brunkulslejer is geen netjes aangelegd natuurgebied. Het is een heuvelachtig, door mensen gemaakt landschap van zandstortingen, meren, struikgewas en plantages, waar de sporen van de bruinkoolwinning het terrein nog altijd vormen. Juist daarom komt de plek zo direct over: de natuur is teruggekeerd, maar ze verbergt niet wat hier is gebeurd.
Bij Søby Brunkulsmuseum wordt de geschiedenis concreet in arbeiderswoningen, een kruidenierswinkel, machines en kleine details uit het leven in de lejer. Aan Brunkulsvej kun je ook resten zien van de vroegere barakkenstad, waar de laatste vervallen huizen zijn blijven staan als cultuursporen. Het herdenkingsbos bij het museum geeft het bezoek een andere zwaarte; het wijst erop dat het bruinkoolavontuur ook zwaar en gevaarlijk werk was.
Søby Sø ligt ten noorden van de bruinkoolvelden en onderscheidt zich van de vele graafmeren in het gebied. Het is een natuurlijk, particulier meer, maar ten oosten van het meer is er een openbare grill- en rustplaats, waar het ook mogelijk is om te zwemmen. In de bruinkoolvelden zelf moet je op de gemarkeerde wegen en paden blijven. Het risico op aardverschuivingen maakt deel uit van de werkelijkheid van deze plek, vooral dicht bij water en op plaatsen waar zand is verplaatst.
Mindelunden bij Søby Brunkulsmuseum bestaat uit 57 gedenkstenen voor arbeiders die het leven verloren in de bruinkoolgroeven. 45 van de mannen stierven in Søby, en 17 kwamen om bij zandverschuivingen.
De stenen vertellen sober over een werkplek waar het gevaar niet alleen kwam van verschuivend zand, maar ook van materieel, putten, hoogspanning en explosieven. De meeste dodelijke ongevallen vonden plaats in de jaren 1941-1948, toen het graafwerk grotendeels met de hand werd gedaan.
Het Søby Brunkulsmuseum vertelt over de 30 jaar waarin bij Søby bruinkool werd afgegraven, van 1940 tot 1970. Hier staan arbeiderswoningen uit de jaren 1940 naast een kruidenierswinkel, barbiersalon, eethuis, smederij en zware machines.
Het museum begon in Tørve Sørens Hus, dat ter plaatse bewoond werd van 1947 tot 1956 en volgens het museum het enige originele huis aan “Skovgade” is. Het model van een bruinkoolafzetting toont een put, hijswerk, sorteerinstallatie en de praktische ernst van de waterproblemen.
Het uitzichtpunt ligt in het zuidelijke deel van Søby Brunkulslejer, ongeveer 30 meter boven het heuvelachtige landschap van zandstorten en oude groeven. Vanaf hier is duidelijk te zien hoe ingrijpend de bruinkoolwinning het terrein heeft gevormd.
De top ligt op een eindstort, waar er onder de grond geen bruinkool is afgegraven, en de plek wordt daarom als veilig beschouwd om te betreden. De bomen worden laag gehouden, zodat het uitzicht naar alle kanten behouden blijft.
