10 kmRandbøl Hede
Denemarkens grootste binnenlandse heide heeft hetzelfde stuifzand, heide en duinen als Grene Sande, alleen op veel grotere schaal.
Grene Sande ligt midden in Gyttegård Plantage, maar je lichaam kan even iets anders denken. Hier wisselt de ondergrond op korte afstand van los, droog zand naar heide en vochtige laagtes, en dat maakt het gebied gevarieerder dan de omvang doet vermoeden.
Het meest opvallend zijn de landduinen: zandheuvels zonder zee, strand of kustwind als verklaring. Het zand is stuifzand, door de wind verplaatst en gevormd gedurende een zeer lange tijd, en het landschap toont nog steeds de strijd tussen wind, zand, planten en vocht.
De vochtige moerasgebieden hebben geholpen het zand af te remmen en luwte te creëren, zodat de grote U-vormige paraboolduin kon ontstaan. In het gebied kom je zowel open duinvlakken, heidevelden, kleine waterpoelen als vochtigere delen tegen, waardoor de wandeling al snel meer lagen krijgt dan alleen “een wandeling in het bos”.
Grene Sande is ook een plek waar je kunt letten op het lage en langzame: heide, mossen, korstmossen en de open vlaktes die vrij moeten blijven van dichtgroei om hun karakter niet te verliezen.
De plek is zeer geschikt voor een korte natuurervaring, ook met kinderen, die het landschap direct in hun benen kunnen voelen. Daar staat tegenover dat zand, wortels, hellingen en smalle paden deel uitmaken van het pakket; dit is geen gebied dat zich gedraagt als een vlak parkpad.
De meest opvallende open plek in de plantage van Grene Sande is een lichte zandvlakte van circa 400 x 100 meter. Ze ligt er als een binnenlandse versie van de Westkust: droog, open en zonder zee, omgeven door heide, heidevelden, kleine moerassen en verspreide begroeiing.
Het zand is nog steeds een beetje in beweging. Dat is vooral te zien bij de bomen, waar de wind zand rond de wortels heeft weggeblazen, zodat ze op sommige plaatsen vrij hangen en zich vastklampen aan de losse ondergrond.
Grene Sande is een vogelgebied, omdat het landschap afwisselt tussen droge heide, moerassen, venen en kleine waterpoelen. De kraanvogel is vooral verbonden met de natte delen, terwijl de grauwe klauwier en de boomleeuwerik thuishoren in de droge heidetypen.
De nachtzwaluw kan een discretere ervaring zijn: Naturstyrelsen benadrukt zijn snorrende geluid op lichte zomeravonden. De bosruiter wordt genoemd in het vogelleven van het gebied, maar kan het best voorzichtig worden omschreven als een zeldzame gast op de heidegebieden.
In Grene Sande zijn paarden en runderen geen versiering in het landschap, maar een deel van het natuurbeheer. De begrazing houdt hoge vegetatie en nieuwe opslag laag, zodat er meer licht tot het bodemoppervlak doordringt.
Dat is belangrijk in een gebied met landduinen, heide en een extreem schrale bodem. Zonder zulke verstoringen kunnen open natuurtypen dichtgroeien met struikgewas en bos; hier biedt kort afgegraasd gras ook ruimte aan lage planten en meer variatie.
Gyttegård Golf Klub ligt vlak bij Grene Sande, waardoor de overgang tussen golfbaan, plantage en beschermd heidelandschap ongewoon kort is. De baan heeft 18 holes, par 70, en wordt beschreven als bos en heide met afwisseling tussen bosholes en open stukken.
Vanaf het zuidelijke deel van Grene Sande kun je uitkijken over de baan. Het clubhuis is gevestigd in een oude boswachterswoning uit 1898, midden in de plantage die verder zand, heide en landduinen verbergt.
Bij de parkeerplaats in Grene Sande ligt Gyttegård Plantage Hondbos: een omheind gebied van circa 5 hectare, aangelegd in 2005/06.
Hier mogen honden loslopen als de begeleider volledig controle heeft; anders moet de riem om blijven. Buiten het hondbos geldt de aanlijnplicht in Gyttegård Plantage, ook als de tocht verder gaat over zand, heide en duinen. De poorten moeten gesloten blijven, zodat honden en wild van elkaar gescheiden blijven.
